Osiemnasty wiek przyniósł wiele wyzwań dla polskiego Krakowa, który był wielokrotnie plądrowany przez wojska szwedzkie, rosyjskie i pruskie. Po pierwszym podziale Polski Kraków stał się miastem granicznym, a na prawym brzegu Wisły Austriacy aktywnie budowali Podgórze, które postrzegali jako konkurenta. W historii zachowało się nazwisko pierwszego prezydenta miasta, który został wybrany z zachowaniem zasad, które oddzielały władzę wykonawczą od ustawodawczej na mocy ustaw Sejmu Czteroletniego. Hrabia Franciszek Wielopolski został wybrany na to stanowisko jednogłośnie, i choć nie rządził długo, odegrał znaczącą rolę w ówczesnych wydarzeniach politycznych, czytamy na stronie krakowyes.eu.
Potomek starożytnego rodu
Franciszek Wielopolski urodził się w kwietniu 1732 roku w rodzinie stajennego wielkiego koronnego Karola Wielopolskiego i Elżbiety Mniszech. Należał do magnackiego rodu herbu Starykoń, o którym wspominają źródła sięgające XIV wieku. Wiadomo, że otrzymał przyzwoite jak na owe czasy wykształcenie, a karierę na dworze rozpoczął jako szambelan królewski. W 1765 r. pełnił funkcję ambasadora księstw oświęcimskiego i zatorskiego na sejmie konwokacyjnym. W 1767 r. został wybrany marszałkiem konferencji radomskiej województwa krakowskiego i na sejmie tego samego roku Wielopolski znów pełnił funkcję ambasadora, tym razem województwa krakowskiego.
Jego starania zostały wysoko ocenione przez rosyjskiego ambasadora Nikołaja Repnina, który powołał na ambasadora hrabiego z Pieskowej Skały i Żywca i margrabiego na Mirowie, który wziął na siebie odpowiedzialność za realizację planów. Fakt ten został odnotowany w załączniku do telegramu do przewodniczącego Kolegium Spraw Zagranicznych Nikity Panina z października 1767 roku. W tym czasie Wielopolski był członkiem delegacji sejmowej, która została wybrana do określenia struktury Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W listopadzie został mianowany marszałkiem koronnym. Odegrał znaczącą rolę w rozwiązywaniu problemów powstałych w wyniku konfederacji barskiej z 1768 roku.
Krótko o konfederacji barskiej
W połowie XVIII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów była atakowana przez różne wrogie państwa, więc nie mogła prowadzić niezależnej polityki i bronić swoich terytoriów. W rzeczywistości kraj został przekształcony w wasala imperium rosyjskiego, gdy na tronie zasiadł Stanisław Poniatowski, faworyt cesarzowej Katarzyny II. Niektórzy polscy magnaci nie zgodzili się z tą decyzją i przenieśli się na Podole, aby zainicjować zjednoczenie. Inicjatorami byli Józef Pułaski, starosta warecki, wraz z trzema synami oraz biskup krakowski Kajetan Sołtyk. W lutym 1768 r. grupa podobnie myślących osób zebrała się w mieście Bar i sprzeciwiła się zrównaniu praw protestantów, prawosławnych i katolików oraz zawarciu „wiecznego pokoju” między imperium rosyjskim a Rzeczpospolitą Obojga Narodów.
Poniatowski zaapelował do lojalnych wobec jego polityki przedstawicieli Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w tym hrabiego Franciszka Wielopolskiego. Hrabia poparł propozycję wezwania wojsk rosyjskich do stłumienia konfederacji, a jego głos odegrał ważną rolę w głosowaniu. W czerwcu miasto Bar zostało zaatakowane przez wojska rosyjskie dowodzone przez generała Piotra Kreczetnikowa i wojska koronne Franciszka Branickiego. Konfederację barską wsparły jednak katolickie konfederacje w Wielkopolsce i Małopolsce oraz Wielkie Księstwo Litewskie, które zwróciło się o pomoc do Imperium Osmańskiego. Zbrojne rozwiązanie konfliktu doprowadziło do wojny rosyjsko-tureckiej w październiku 1768 roku.
Co ciekawe, hrabia później poparł konfederację, dołączył do cieszyńskiej grupy i wydał wiele własnych pieniędzy na jej wsparcie. Zrezygnował nawet ze stanowiska marszałka w 1775 roku. Ale trzy lata po tej decyzji znalazł sposób na osiągnięcie porozumienia z królem i odegrał ważną rolę w negocjacjach, za co został odznaczony Orderem Orła Białego.
Zmiany legislacyjne
Wybór pierwszego prezydenta stał się możliwy dzięki zmianom w wewnętrznym życiu politycznym kraju. W 1789 r. Stronnictwu Patriotycznemu udało się zlikwidować Radę Nieustającą, która składała się z króla polskiego, senatorów i szlachty. Władza króla została uznana za dziedziczną, a wcześniej był on wybierany, prawa sejmu zostały rozszerzone, a zasada „liberum veto” została zniesiona. Ważne zmiany nastąpiły dla mieszczan, którzy otrzymali cenne prawo do zakupu ziemi, a następnie zostania szlachtą. Zwiększono również liczebność armii polsko-litewskiej.
Na stanowisku prezydenta Krakowa
Franciszek Wielopolski jest wymieniany jako uczestnik ważnych wydarzeń historycznych w kwietniu 1792 roku. Mając już obywatelstwo krakowskie, mógł ubiegać się o stanowisko prezydenta Krakowa. Został wybrany jednogłośnie i stał się pierwszym prezydentem miasta wybranym według nowych zasad ustrojowych ustanowionych przez Sejm Czteroletni.
Przejął rządy od Macieja Bajera. Wiadomo, że hrabia nie ingerował zbytnio w sprawy miasta, zdając się na wiceburmistrza Michała Wohlmana. Za jego kadencji Magistrat Wielkopolski wprowadził nowy styl pracy, niemal codziennie odbywały się posiedzenia, na których rozstrzygano ważne dla miasta kwestie. Urzędu nie sprawował jednak długo – do 12 września tego samego roku, kiedy to przywrócono rządy przedkonstytucyjne. Po przywróceniu magistratu rozkazem starszego sierżanta Tadeusza Kościuszki, Wielopolski został poproszony o powrót na stanowisko. Zgodził się, ale nie dotrzymał słowa, więc Wohlman pełnił funkcję prezydenta aż do rozpoczęcia okupacji pruskiej.
Inne znane i nieznane fakty
Nie wiadomo, dlaczego margrabia nie dotrzymał słowa i zmienił zdanie. Zachowały się jednak informacje o jego rodzinie. Wiadomo, że Franciszek Wielopolski mieszkał we własnym domu na Rynku, który należał do jego rodziny. W Krakowie był on znany jako Kamienica Margrabska. Ożenił się dwukrotnie, jego pierwszą żoną była Joanna Franciszka Bielińska w 1750 roku, która urodziła syna Józefa Jana. Po śmierci żony, w 1761 r. założył drugą rodzinę z Izabelą Elżbietą Bielińską, której urodził się syn Michał. Hrabia zmarł w styczniu 1809 roku.