Hrabia Kazimierz Feliks Badeni przeszedł do historii Austrii i krajów sąsiednich jako niezwykła osoba. Naukowcy są przekonani, że działalność tego utalentowanego prawnika doprowadziła później do upadku Cesarstwa Austriackiego. Hrabia Badeni zdefiniował reformę prawa wyborczego w Baden i wywołał w 1897 roku rozporządzenie językowe Badeniego, co było ważnym wydarzeniem dla kraju. Miał też szczególne zasługi dla Krakowa, za co otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta – pisze strona krakowyes.eu.
Dzieciństwo i młodość
Kazimierz Feliks urodził się w październiku 1846 roku w Galicji, należał do rodziny Badenich pieczętującej się herbem Bończa pochodzenia wołoskiego, Kazimierz Stanisław, otrzymał tytuł hrabiego w Austrii 8 listopada 1845 roku. Jego synowie, Kazimierz i Stanisław, ukończyli elitarne Gimnazjum św. Anny, a następnie zdobyli dyplomy Uniwersytetu Jagiellońskiego. Co ciekawe, obaj bracia odegrali wybitną rolę w historii. Kazimierz później objął stanowisko premiera Austrii, a Stanisław został marszałkiem krajowym Galicji. Osiągnięcie najwyższych stanowisk w monarchii austro-węgierskiej oraz w Królestwie Galicji i Lodomerii było wyjątkowo trudne, nawet dla potomków szlacheckich rodów.
Jak rozwijała się kariera Kazimierza Feliksa?
Karierę polityczną rozpoczął w 1871 roku jako starosta w Żółkwi, a dwa lata później objął to samo stanowisko w Rzeszowie. Po tym, jak dał się poznać jako zdolny kierownik, w 1879 roku został przewodniczącym delegatury Namiestnictwa Galicyjskiego w Krakowie. Pracował tam do 1886 roku, następnie został mianowany namiestnikiem Galicji. Wybierano go również na posła do galicyjskiego Sejmu Krajowego kadencji V, VI, VII, VIII i IX.
Współcześni wspominali go jako osobę o niezwykłej charyzmie – jedni politycy go szanowali, inni nienawidzili. Ale Badeni wyróżniał się jednak niewyczerpaną energią i optymizmem, łącząc w sobie zamiłowanie do rozrywki i luksusu z żelazną wolą, ostrożnością oraz skłonnością do ryzyka. Jako namiestnik całkowicie zmienił zasady funkcjonowania administracji galicyjskiej – wprowadził dyscyplinę i poprawił relacje w urzędach. Na przykład osobiście odwiedzał gabinety urzędników rano, a jeśli kogoś nie zastał, zostawiał wizytówkę. Wystarczył tydzień, by urzędnicy zaczęli poprawiać swoje błędy.
Praca na stanowisku namiestnika Galicji
Wspomnienia współczesnych podkreślały, że gabinet zawalony dokumentami za poprzednika, Filipa Zaleskiego, pod rządami Badeniego szybko stał się wzorcowo uporządkowany. W ciągu kilku miesięcy nowy namiestnik rozwiązał wiele pilnych kwestii, przy tym jednocześnie pełniąc funkcję prezydenta c. k. krajowej dyrekcji skarbu i c. k. galicyjskiej dyrekcji dóbr państwowych.
Historycy uważają, że czas największych sukcesów Kazimierza Badeniego rozpoczął się w 1890 roku, gdy próbował wtrącić się w wieloletnie polsko-ukraińskie nieporozumienia i załagodzić relacje. W rezultacie w galicyjskim sejmie ogłoszono w 1890 roku porozumienie nazwane „Nową Erą”. Przyniosło ono sukces politykom ukraińskim, jednocześnie osłabiając wpływy prorosyjskie. Badacze twierdzą, że to właśnie umowa z ukraińskimi parlamentarzystami otworzyła Badeniemu drogę do stanowiska premiera monarchii austriackiej.
Wyzwania na nowym stanowisku
W 1894 roku, po wizycie na Wystawie Krajowej we Lwowie, którą aktywnie wspierał namiestnik Badeni, cesarz Franciszek Józef I nazwał go „galicyjskim Bismarckiem”. W październiku 1895 roku Badeni został premierem Cislejtanii – zachodniej części monarchii, obejmującej autonomiczne królestwa, księstwa i hrabstwa. Pierwsze problemy pojawiły się po wyborach. Mieszkańcy wybrali na burmistrza Wiednia przedstawiciela Katolickiej Partii Chrześcijańsko-Społecznej Karla Luegera, a cesarz odmówił uznania tego wyboru. Reelekcje przyniosły podobny wynik. Gwałtowne demonstracje w Wiedniu spowodowały wiele problemów, ale Badeni udało się „ugasić pożar”, zatwierdzając Lugera jako zastępcę burmistrza.
Po raz drugi hrabia zademonstrował swoje talenty jako dyplomata i przywódca, gdy osiągnął kompromis z parlamentem Węgier. Tam nie chcieli zatwierdzić projektu budżetu Wiednia, ale Badeni przekonał polityków o potrzebie takiego rozwiązania. Udało się doprowadzić do przyjęcia projektu nadania praw wyborczych robotnikom, czego nie udawało się poprzednim rządom. Zaryzykował wyrównanie praw języka czeskiego z niemieckim w Królestwie Czech, ale w tej kwestii utalentowany polityk nie miał już szczęścia.
Reforma wyborcza hrabiego Badeniego
Na stanowisku premiera Kazimierz Feliks Badeni przeprowadził reformę prawa wyborczego. Proponował utworzenie piątej klasy wyborczej dla wszystkich mężczyzn powyżej 24 roku życia. Nowa klasa wyborcza liczyła 72 z 425 mandatów w izbie poselskiej, co oznaczało rozszerzenie parlamentu. Razem z tym przetasowania polityczne i zmiana zasad pracy Reichsratu.
Jeśli wcześniej deputowani tworzyli wolne frakcje w ramach systemu partii honorowych w parlamencie, to wraz z pojawieniem się 5 klasy wyborczej podnieśli kwestię utworzenia bardziej wyraźnie zorganizowanych partii masowych. To wtedy powstały 3 obozy polityczne, które zdefiniowały politykę wewnętrzną Austrii aż do lat 80.: socjaldemokraci, chrześcijańscy socjaliści i niemieccy nacjonaliści. Socjaldemokraci i chrześcijańscy socjaliści znaleźli swoich zwolenników wśród nowego wspólnego elektoratu. Ale wejść do parlamentu w liczbie, która pozwoliłaby na realny wpływ na decyzje polityczne, udało im się dopiero w 1918 roku.
Ryzykowne rozporządzenie językowe Badeniego
Po klęsce w wojnie 1866 roku austriaccy urzędnicy rządowi zostali zmuszeni do ustąpienia Węgrom, którzy uznawali władzę korony, ale nie chcieli polegać na rządzie w Wiedniu. Kompromis udało się osiągnąć w 1867 roku, ale tutaj zaczęli się oburzać przedstawiciele innych narodowości słowiańskich. Najbardziej zbuntowali się Czesi, zarzucając, że ich lojalność wobec Austrii w czasie wojny nie została zaznaczona równouprawnieniem monarchii z Niemcami i Węgrami.
I wtedy hrabia Badeni ponownie wziął się do roboty. Od 1878 roku pełnił już funkcję szambelana cesarskiego, od 1888 roku – tajnego radcy. Polityk uzyskał w kwietniu 1897 roku rozporządzenie ministrów spraw wewnętrznych, sprawiedliwości, finansów, handlu i rolnictwa w sprawie kwalifikacji językowych urzędników państwowych pracujących w organach władzy w Czechach. Zgodnie z rozporządzeniem pracownicy mieli znać 2 języki: czeski i niemiecki. Oprócz hrabiego Badeni dokument podpisali minister finansów Leon Biliński, minister rolnictwa Johann von Ledebur Wicheln, minister sprawiedliwości Johann Nepomuk Gleispach i minister handlu Hugo Glanz von Eicha.
Zakończenie błyskotliwej kariery
Ale ta odważna decyzja przerwała hrabiowi karierę polityczną. Po wydaniu rozporządzenia w 77 niemieckich okręgach sądowych wybuchły gwałtowne protesty. Niemieccy pracownicy obawiali się, że zaczną być zastępowani przez czeskich specjalistów, ponieważ jednostki znały język czeski. Zamieszki miały miejsce w Radzie cesarskiej, a w Wiedniu, Grazu i Pradze odbyły się masowe demonstracje. Gazety napisały, że „próba hrabiego Badeni przyznania Słowianom prerogatyw spowodowała ogromne erupcje wulkaniczne, które zaczęły wstrząsać Państwem”.
Następnie w listopadzie 1897 roku hrabia złożył rezygnację. Cesarz Franciszek Józef niechętnie przychylił się do prośby, wyrażając przy tym szczerą wdzięczność za oddanie, poświęcenie i wierność. A także zapewnił hrabiego o swoim niezmiennym przywiązaniu. Polityk przeniósł się do własnego majątku w Busku, ale spokojne życie ziemiańskie prowadził krótko. W lipcu 1909 roku zmarł w pociągu, gdy wracał z leczenia w Karlowych Warach. Został pochowany w krypcie rodowej w Busku pod Lwowem. Na pogrzeb hrabiego przybyły delegacje nie tylko ze stolicy Austrii, ale także z Czech.
Honorowy obywatel Krakowa
Podczas pracy na stanowisku przewodniczącego delegatury Namiestnictwa Galicyjskiego hrabia Badeni zrobił wiele dla rozwoju miasta. Jak czytamy w dzienniku ustawodawczym z 1894 roku, w grudniu uchwałą rady miejskiej został nagrodzony tytułem Honorowego Obywatela Miasta. Inicjatorem był Radny Miasta Adam Graf, zwracając uwagę na szczególne zasługi Badeni dla Krakowa, który zawsze był „namiętnym i życzliwym obrońcą”.
Nagrodę wręczyli hrabiemu przedstawiciele Rady Krakowskiej na czele z burmistrzem Krakowa podczas wizyty we Lwowie. Stało się to we wrześniu 1895 roku w przeddzień mianowania Badeni na premiera. Warto dodać, że polityk ten był już honorowym obywatelem Lwowa, a w 1895 roku został uznany także honorowym obywatelem miasta Podgórze. Wśród nagród rządowych hrabiego Badeni: Order Korony Żelaznej III klasy, Order Franciszka Józefa – Komandor z Gwiazdą, Austriacko-Cesarski Krzyż Wielki Orderu Leopolda. Miał też Krzyż Wielki Orderu św. Grzegorza Wielkiego, Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii, Krzyż Wielki Orderu Orła Białego z Królestwa Serbii i tytuł kawalera Wielkiej Wstęgi Orderu Orła Białego z Imperium Rosyjskiego. Jeśli chodzi o Czechy, to i tam nie zapomnieli o swoim obrońcy, jedna z głównych ulic Pragi i dziś nosi imię polityka Kazimierza Feliksa Badeni.