Kiedy w Krakowie decyduje się, gdzie urządzić nowy plac zabaw czy wyremontować chodnik, mogą w tym uczestniczyć nie tylko Polacy. Ukraińcy mieszkający w mieście również mają prawo wpływać na to, na co zostanie przeznaczonych kilkadziesiąt milionów złotych z miejskiego budżetu. Nie trzeba w tym celu posiadać polskiego paszportu ani oficjalnego zameldowania. Wystarczy być mieszkańcem Krakowa i wiedzieć, jak działa ten system, pisze portal krakowyes.eu.

Chodzi o budżet obywatelski Krakowa (Budżet Obywatelski Miasta Krakowa) – mechanizm, dzięki któremu sami mieszkańcy zgłaszają projekty, głosują na nie i decydują, na co przeznaczyć część publicznych pieniędzy. Nie jest to jedynie zbiór życzeń, ponieważ projekty wygrywające w głosowaniu władze miasta muszą zrealizować. Pomysł, który zaczyna się od propozycji jednego mieszkańca, może więc przerodzić się w nowe boisko sportowe, kursy językowe czy park dla dzielnicy.

Ile pieniędzy dzielą mieszkańcy i dlaczego kwoty co roku biją rekordy?

Budżet obywatelski w Krakowie stał się okazją do zwrócenia się do władz miasta o postawienie kilku ławek czy wyremontowanie placu zabaw. Mieszkańcy rywalizują o:

  • przestrzenie sportowe;

  • bezpieczne ścieżki;

  • miejsca do wypoczynku;

  • sprzęt ratujący życie. 

A miasto co roku zwiększa kwotę, którą jest gotowe przeznaczyć na takie propozycje. O ile w 2024 roku na projekty obywatelskie w Krakowie przeznaczono 46 milionów złotych, o tyle w 2025 roku było to już 51 milionów, a w 2026 roku – 54 miliony. 

Kto weryfikuje wnioski w budżecie obywatelskim Krakowa? 

Zwiększenie finansowania władze miasta tłumaczą wzrostem dochodów Krakowa. Ważna jest jednak nie tylko sama kwota, ale też to, ile osób chce decydować o tych pieniądzach. Co roku magistrat otrzymuje setki propozycji, jednak część z nich nie przechodzi weryfikacji, a o pozostałe toczy się walka podczas głosowania. W 2026 roku zwyciężyło 195 projektów – o 10 więcej niż w poprzedniej edycji. Za tymi wynikami kryje się proste wyjaśnienie: krakowianie nie chcą czekać, aż władze miasta same zauważą problem, lecz są gotowi proponować rozwiązania i przekonywać sąsiadów do ich poparcia.

Za ocenę wniosków i kontakt z krakowianami odpowiada Wydział Dialogu, Konsultacji i Kontaktu Obywatelskiego Urzędu Krakowa. To właśnie tam zapadają decyzje, które pomysły spełniają wymogi i mogą trafić pod głosowanie. Dlatego duża liczba zgłoszeń nie gwarantuje jeszcze sukcesu: trzeba nie tylko wymyślić projekt, ale też odpowiednio go przygotować. Dla Ukraińców w Krakowie jest to szczególnie ważne, ponieważ możliwość wpływania na miejskie wydatki zaczyna się nie od głosowania, lecz od zrozumienia zasad składania propozycji.

Czy Ukraińcy mogą głosować na projekty?

W Krakowie do udziału w budżecie obywatelskim nie trzeba posiadać meldunku – czyli oficjalnej rejestracji miejsca zamieszkania. Regulamin, zaktualizowany w maju i lipcu 2026 roku, przewiduje możliwość głosowania dla osób faktycznie mieszkających w mieście, nawet jeśli nie posiadają polskiego obywatelstwa.

Dla większości Ukraińców takim potwierdzeniem jest:

  • numer PESEL – polski numer identyfikacyjny używany w urzędach państwowych, w tym przy załatwianiu ochrony tymczasowej;

  • specjalny wewnętrzny kod identyfikacyjny nadany przez Urząd Miasta Krakowa, o który można zwrócić się do magistratu. 

Przed głosowaniem warto sprawdzić, jaki identyfikator jest wymagany. Konieczne jest potwierdzenie tożsamości, aby system nie pozwolił na oddanie głosu kilka razy.

Jakie projekty wygrywają w budżecie obywatelskim Krakowa?

W 2026 roku 53% głosów w kategorii ogólnomiejskiej zdobyły projekty dotyczące zieleni i ochrony środowiska, 20% – ochrony zdrowia, a 13% – bezpieczeństwa. Ponad 19 000 mieszkańców poparło montaż defibrylatorów AED w tramwajach – projekt „Na ratunek!”. 

Wygrały również projekty:

  • „Zielony Plac przed Muzeum Narodowym”;

  • rzeźba „Smok Rolkarz przy Błoniach”; 

  • czterotygodniowy jarmark bożonarodzeniowy w Nowej Hucie;

  • otwarta bieżnia o długości 400 metrów na stadionie „Korona”.

W budżecie obywatelskim przewidziano także miejsce na tzw. projekty miękkie: bezpłatne kursy samoobrony dla kobiet, kluby wsparcia dla samotnych seniorów czy kółka edukacyjne dla dzieci. Takie inicjatywy dają możliwość nauki, integracji i uzyskania pomocy. Dla Ukraińców w Krakowie to również ważny obszar: zajęcia językowe i edukacyjne, spotkania oraz wspólne wydarzenia pomagają poznawać sąsiadów i budować relacje.

Jak zgłosić projekt do budżetu obywatelskiego Krakowa: od pomysłu do realizacji

Aby uzyskać miejskie finansowanie, trzeba prawidłowo wypełnić wniosek, sprawdzić lokalizację przyszłego obiektu, przejść ocenę magistratu i zdobyć poparcie mieszkańców. Od pierwszego zgłoszenia do rozpoczęcia prac lub przeprowadzenia zaplanowanych zajęć mija zazwyczaj około roku. 

Główne etapy udziału w budżecie obywatelskim Krakowa:

  1. Określić skalę projektu. Najpierw trzeba zdecydować, dla kogo jest przeznaczona inicjatywa: dla mieszkańców jednej z 18 dzielnic samorządowych (projekt dzielnicowy) czy dla całego miasta (projekt ogólnomiejski). Jeśli pomysł zakłada budowę lub montaż urządzeń, należy sprawdzić na miejskiej mapie własności, do kogo należy wybrana działka. Teren prywatnego dewelopera lub spółdzielni mieszkaniowej nie nadaje się na taki projekt.

  2. Wypełnić i złożyć wniosek, w którym należy opisać pomysł, wyjaśnić, komu będzie służył, oraz przygotować szacunkowy kosztorys. Osobno trzeba wykazać, jak zostanie zapewniona ogólnodostępność; w przypadku projektów miękkich konieczna jest otwarta rekrutacja uczestników.

  3. Przejść weryfikację i głosowanie. Najpierw magistrat ocenia wniosek pod względem prawnym i technicznym. Jeśli spełnia wymogi, otrzymuje numer rejestracyjny i trafia na listę propozycji poddawanych pod głosowanie mieszkańców. Głosowanie odbywa się przez internet, w aplikacji mobilnej „mKraków” lub w oficjalnych punktach papierowych w miejskich bibliotekach i instytucjach. Karty przyjmują tam pracownicy służb miejskich posiadający identyfikatory służbowe.

  4. Kontrolować proces realizacji. Po ogłoszeniu wyników pod koniec października rozpoczynają się przygotowania do wykonania zwycięskich propozycji. Autor projektu może uczestniczyć w uzgadnianiu specyfikacji technicznej z odpowiednim wydziałem magistratu i następnie śledzić postęp prac. W razie pytań dotyczących wydatków lub opóźnień można zwrócić się do miejskich instytucji z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej lub – jeśli są ku temu podstawy – do Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO).

Aby wziąć udział, nie trzeba zatrudniać prawnika ani szukać pośredników – wniosek można przygotować samodzielnie. Informacje o jego statusie oraz uwagi służb miejskich wyświetlają się na indywidualnym koncie na platformie budżetu obywatelskiego. Pozwala to autorowi na bieżąco poprawiać błędy i doprecyzować szczegóły techniczne przed ustaleniem ostatecznej listy projektów do głosowania.

Jakie zasady obowiązują magistrat po wygranej projektu?

Na początku 2026 roku projekty piłkarskie skontrolowała Regionalna Izba Obrachunkowa w Krakowie – organ państwowy nadzorujący finanse samorządu terytorialnego. Doraźną kontrolę przeprowadzono w Zarządzie Infrastruktury Sportowej. Radny miejski z Koalicji Obywatelskiej Marek Hohenauer bronił turniejów, podkreślając, że pomagają one przeciwdziałać brakowi aktywności fizycznej wśród dzieci. Audytorzy potwierdzili jednak naruszenie zasady ogólnodostępności, dlatego zawieranie nowych umów wstrzymano do czasu uwzględnienia uwag kontrolerów przez miasto.

Po tej sprawie wymogi wobec projektów zaostrzono: każdy obiekt powstały ze środków budżetu obywatelskiego musi być:

  • bezpłatny;

  • dostępny dla mieszkańców przez co najmniej 25 godzin tygodniowo.

Nie wolno przekazywać go w najem prywatnym firmom. W przypadku projektów miękkich obowiązkowa jest publiczna rekrutacja uczestników z pierwszeństwem dla mieszkańców danej dzielnicy lub całego miasta. Oznacza to, że autor wniosku musi przewidzieć otwarty dostęp już na etapie przygotowywania propozycji, a po jej realizacji mieszkańcy mogą sprawdzić, czy zasady są rzeczywiście przestrzegane.

Jeśli boisko sportowe jest zamknięte dla większości odwiedzających lub bezpłatne zajęcia odbywają się wyłącznie na zaproszenie, jest to już powód, by zwrócić się do miejskich instytucji i zażądać wyjaśnień. Budżet obywatelski daje prawo nie tylko decydować, na co zostaną przeznaczone pieniądze, ale także kontrolować, czy społeczność otrzymała to, na co głosowała.


#Budżet Obywatelski