{"id":9424,"date":"2026-10-28T20:31:30","date_gmt":"2026-10-28T19:31:30","guid":{"rendered":"https:\/\/krakowyes.eu\/?p=9424"},"modified":"2026-10-28T20:38:08","modified_gmt":"2026-10-28T19:38:08","slug":"upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski","title":{"rendered":"Upadek imperium i triumf samorz\u0105dno\u015bci: jak w Krakowie w 1918 roku utworzono pierwszy niepodleg\u0142y rz\u0105d Polski"},"content":{"rendered":"\n<p>Pod koniec pa\u017adziernika 1918 roku w Krakowie wci\u0105\u017c funkcjonowa\u0142a administracja austriacka, ale jej w\u0142adza ju\u017c si\u0119 chwia\u0142a. Polscy <a href=\"https:\/\/warsawyes.com\/uk\/eternal\/ministerka-osvity-shho-lamaye-stereotypy-pro-politychnu-diyalnist-skandaly-ta-rishennya-barbary-novaczkoyi-ne-ukladaty-shlyub\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">politycy<\/a> nie zamierzali czeka\u0107, a\u017c imperium samo zdecyduje, komu przekaza\u0107 Galicj\u0119. Przygotowywali si\u0119 do przej\u0119cia zarz\u0105du, a Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 miastem, w kt\u00f3rym to si\u0119 uda\u0142o. Pierwszym niepodleg\u0142ym rz\u0105dem Polski sta\u0142a si\u0119 Polska Komisja Likwidacyjna (Polska Komisja Likwidacyjna), kt\u00f3rej cz\u0142onkowie wzi\u0119li na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za sw\u00f3j kraj, pisze <a href=\"http:\/\/krakowyes.eu\" data-type=\"link\" data-id=\"krakowyes.eu\">krakowyes.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_76 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6ae27614b98f4\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6ae27614b98f4\"  aria-label=\"Prze\u0142\u0105cznik\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski\/#Noc_kiedy_Krakow_stal_sie_polski\" >Noc, kiedy Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 polski<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski\/#%E2%80%9EUprzatnac_gruzy_panowania_austriackiego%E2%80%9D\" >\u201eUprz\u0105tn\u0105\u0107 gruzy panowania austriackiego\u201d<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski\/#31_pazdziernika_jak_przejeto_wladze_w_Krakowie\" >31 pa\u017adziernika: jak przej\u0119to w\u0142adz\u0119 w Krakowie&nbsp;<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski\/#Jak_dzialal_pierwszy_polski_rzad\" >Jak dzia\u0142a\u0142 pierwszy polski rz\u0105d?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski\/#Konflikt_z_Warszawa_i_wojna_na_wschodzie\" >Konflikt z Warszaw\u0105 i wojna na wschodzie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski\/#Chaos_sady_i_wyroki_smierci\" >Chaos, s\u0105dy i wyroki \u015bmierci<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski\/#Uznanie_Pilsudskiego_i_likwidacja_komisji\" >Uznanie Pi\u0142sudskiego i likwidacja komisji<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/upadek-imperium-i-triumf-samorzadnosci-jak-w-krakowie-w-1918-roku-utworzono-pierwszy-niepodlegly-rzad-polski\/#Co_pozostawil_Polsce_pierwszy_niepodlegly_rzad\" >Co pozostawi\u0142 Polsce pierwszy niepodleg\u0142y rz\u0105d?<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Noc_kiedy_Krakow_stal_sie_polski\"><\/span>Noc, kiedy Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 polski<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"523\" height=\"385\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-13.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9402\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-13.png 523w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-13-300x221.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 523px) 100vw, 523px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>28 pa\u017adziernika 1918 roku w mie\u015bcie kr\u00f3l\u00f3w polscy politycy dokonali czego\u015b, na co wcze\u015bniej si\u0119 nie odwa\u017cyli: powo\u0142ali organ, kt\u00f3ry mia\u0142 przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 od Austriak\u00f3w. W Pa\u0142acu Wielopolskich (Pa\u0142ac Wielopolskich) zebra\u0142o si\u0119 ponad 60 pos\u0142\u00f3w do austriackiej Rady Pa\u0144stwa i Sejmu Krajowego. Wiede\u0144 nie by\u0142 ju\u017c w stanie utrzyma\u0107 imperium, a Polacy nie chcieli czeka\u0107, a\u017c kto\u015b inny zadecyduje o losach Galicji. Tak powsta\u0142a Polska Komisja Likwidacyjna Galicji i \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego (Polska Komisja Likwidacyjna Galicji i \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego) \u2013 PKL.<\/p>\n\n\n\n<p>Na jej czele stan\u0105\u0142 lider partii ch\u0142opskiej PSL \u201ePiast\u201d (Polskie Stronnictwo Ludowe \u201ePiast\u201d) Wincenty Witos (Wincenty Witos). Przy jednym stole zasiedli politycy o r\u00f3\u017cnych pogl\u0105dach, kt\u00f3rzy zjednoczyli si\u0119 dla wsp\u00f3lnego celu. Wszyscy rozumieli: rz\u0105dy austriackie dobiegaj\u0105 ko\u0144ca, a Galicja nie mo\u017ce pozosta\u0107 bez politycznego przyw\u00f3dztwa.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>W sk\u0142ad komisji weszli dzia\u0142acze:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ignacy Daszy\u0144ski (Ignacy Daszy\u0144ski);<\/li>\n\n\n\n<li>Aleksander Skarbek (Aleksander Skarbek);<\/li>\n\n\n\n<li>Tadeusz Tertil (Tadeusz Tertil);<\/li>\n\n\n\n<li>J\u00f3zef Pta\u015b (J\u00f3zef Pta\u015b);<\/li>\n\n\n\n<li>ksi\u0105dz J\u00f3zef Londzin (J\u00f3zef Londzin) jako przedstawiciel \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Miejsca rozdzielono pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cne si\u0142y polityczne: 6 otrzymali przedstawiciele Polskiego Stronnictwa Ludowego \u201ePiast\u201d, po 4 \u2013 Narodowej Demokracji oraz Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego. Pozosta\u0142e mandaty podzielili mi\u0119dzy siebie demokraci, konserwaty\u015bci i przedstawiciele mniejszych ugrupowa\u0144 politycznych.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"%E2%80%9EUprzatnac_gruzy_panowania_austriackiego%E2%80%9D\"><\/span>\u201eUprz\u0105tn\u0105\u0107 gruzy panowania austriackiego\u201d<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Podkre\u015bla\u0142 to polityk Ignacy Daszy\u0144ski, odnosz\u0105c si\u0119 do austriackich urz\u0119dnik\u00f3w. Polska Komisja Likwidacyjna mia\u0142a nie tylko og\u0142osi\u0107 zerwanie z Wiedniem, ale tak\u017ce zdoby\u0107 realn\u0105 w\u0142adz\u0119 nad policj\u0105, s\u0105dami, kolej\u0105, szko\u0142ami i administracj\u0105 lokaln\u0105.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Postanowiono zacz\u0105\u0107 od Krakowa, cho\u0107 niekt\u00f3rzy politycy proponowali przeniesienie centrum dowodzenia do Lwowa. Jednak na wschodzie Galicji narasta\u0142 w\u00f3wczas konflikt mi\u0119dzy Polakami a Ukrai\u0144cami, dlatego w grodzie Lwa by\u0142o niebezpiecznie. Ponadto Krak\u00f3w mia\u0142 szczeg\u00f3lne znaczenie historyczne dla wszystkich Polak\u00f3w, dlatego zdecydowano si\u0119 pozosta\u0107 na miejscu. Swoj\u0105 siedzib\u0119 politycy urz\u0105dzili w Pa\u0142acu Krzysztofory (Pa\u0142ac Krzysztofory) przy Rynku G\u0142\u00f3wnym.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"31_pazdziernika_jak_przejeto_wladze_w_Krakowie\"><\/span>31 pa\u017adziernika: jak przej\u0119to w\u0142adz\u0119 w Krakowie&nbsp;<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"378\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-14.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9405\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-14.png 647w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-14-300x175.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Zdj\u0119cie: przej\u0119cie odwachu na Rynku G\u0142\u00f3wnym w Krakowie w 1918 roku<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Austriaccy \u017co\u0142nierze nie palili si\u0119 ju\u017c do obrony rozpadaj\u0105cego si\u0119 cesarstwa. Dlatego pod koniec pa\u017adziernika polscy \u017co\u0142nierze, dawni legioni\u015bci oraz cz\u0142onkowie Polskiej Organizacji Wojskowej praktycznie bez oporu rozbroili austriackie garnizony w Krakowie. Operacj\u0105 dowodzi\u0142 pu\u0142kownik Boles\u0142aw Roja (Boles\u0142aw Roja). W ten spos\u00f3b pod now\u0105 kontrol\u0119 przesz\u0142o nie tylko miasto kr\u00f3l\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c instytucje wojskowe podleg\u0142e dotychczas Wiedniowi.<\/p>\n\n\n\n<p>Policja pod dow\u00f3dztwem Rudolfa Krupi\u0144skiego (Rudolf Krupi\u0144ski) natychmiast uzna\u0142a now\u0105 w\u0142adz\u0119. Austriaccy urz\u0119dnicy bez oporu przekazali urz\u0119dy, a Polska Komisja Likwidacyjna formalnie uregulowa\u0142a przej\u0119cie kompetencji. W Krakowie uda\u0142o si\u0119 to przeprowadzi\u0107 bez star\u0107, co da\u0142o komisji mo\u017cliwo\u015b\u0107 oficjalnego dzia\u0142ania r\u00f3wnie\u017c poza granicami miasta.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_dzialal_pierwszy_polski_rzad\"><\/span>Jak dzia\u0142a\u0142 pierwszy polski rz\u0105d?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Politycy zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce po upadku Austro-W\u0119gier samo wywieszenie polskich flag na gmachach rz\u0105dowych to za ma\u0142o. Trzeba by\u0142o op\u0142aca\u0107 urz\u0119dnik\u00f3w, zapewnia\u0107 miastom \u017cywno\u015b\u0107, pilnowa\u0107 porz\u0105dku i dowodzi\u0107 wojskiem. W rezultacie w listopadzie 1918 roku Polska Komisja Likwidacyjna utworzy\u0142a 12 wydzia\u0142\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy odpowiada\u0142 za sw\u00f3j resort:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>administracja wojskowa \u2013 W\u0142odzimierz Tetmajer (W\u0142odzimierz Tetmajer);<\/li>\n\n\n\n<li>aprowizacja \u2013 J\u0119drzej Moraczewski (J\u0119drzej Moraczewski);<\/li>\n\n\n\n<li>rolnictwo \u2013 W\u0142adys\u0142aw D\u0142ugosz (W\u0142adys\u0142aw D\u0142ugosz);<\/li>\n\n\n\n<li>finanse \u2013 Emil Schmidt (Emil Schmidt).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wydzia\u0142 administracyjny obj\u0105\u0142 Zygmunt Lasocki (Zygmunt Lasocki), a sprawy s\u0105dowe \u2013 J\u00f3zef Pta\u015b (J\u00f3zef Pta\u015b). Pozosta\u0142e wydzia\u0142y zajmowa\u0142y si\u0119 o\u015bwiat\u0105, przemys\u0142em, ochron\u0105 zdrowia, transportem, g\u00f3rnictwem i robotami publicznymi. Komisja mianowa\u0142a swoich przedstawicieli w powiatach, zorganizowa\u0142a stra\u017c i pr\u00f3bowa\u0142a usprawni\u0107 dostawy \u017cywno\u015bci. Po kilku latach wojny mieszka\u0144cy bardziej bowiem potrzebowali nie deklaracji politycznych, lecz \u017cywno\u015bci i bezpiecznego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Konflikt_z_Warszawa_i_wojna_na_wschodzie\"><\/span>Konflikt z Warszaw\u0105 i wojna na wschodzie<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"263\" height=\"356\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-15.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9408\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-15.png 263w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-15-222x300.png 222w\" sizes=\"auto, (max-width: 263px) 100vw, 263px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Zdj\u0119cie: przewodnicz\u0105cy Polskiej Komisji Likwidacyjnej Wincenty Witos<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>W Krakowie odm\u00f3wiono uznania namiestnika przys\u0142anego z Warszawy. Rada Regencyjna, powo\u0142ana przy poparciu Niemiec i Austro-W\u0119gier, wyznaczy\u0142a w\u00f3wczas na komisarza generalnego w Galicji ksi\u0119cia Witolda Czartoryskiego (Witold Czartoryski). Jednak krakowscy politycy nie zamierzali zamienia\u0107 austriackiego zwierzchnictwa na zale\u017cno\u015b\u0107 od instytucji powo\u0142anej za zgod\u0105 obcych pa\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n<p>Tymczasem na wschodzie Galicji toczy\u0142y si\u0119 ju\u017c walki. W listopadzie 1918 roku ukrai\u0144skie oddzia\u0142y zaj\u0119\u0142y Lw\u00f3w, a wkr\u00f3tce potem proklamowano Zachodnioukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0119 Ludow\u0105. Polska Komisja Likwidacyjna musia\u0142a podejmowa\u0107 kolejne decyzje \u2013 budowanie w\u0142asnej administracji w obliczu po\u017cogi wojennej na wschodzie by\u0142o niezwykle trudne.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Chaos_sady_i_wyroki_smierci\"><\/span>Chaos, s\u0105dy i wyroki \u015bmierci<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Nieszcz\u0119\u015bcie nadesz\u0142o z niespodziewanej strony. Zdemobilizowani \u017co\u0142nierze pl\u0105drowali magazyny i wsie, odbieraj\u0105c ludziom dobytek, a ch\u0142opi w niekt\u00f3rych rejonach zacz\u0119li dzieli\u0107 ziemi\u0119. W Republice Tarnobrzeskiej dosz\u0142o nawet do zajmowania maj\u0105tk\u00f3w dworskich. Nasili\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pogromy anty\u017cydowskie. Wszystko to pokazywa\u0142o Polakom, \u017ce nowa w\u0142adza z trudem radzi sobie z zaprowadzeniem \u0142adu.<\/p>\n\n\n\n<p>Wincenty Witos wraz ze wsp\u00f3\u0142pracownikami musia\u0142 pilnie znale\u017a\u0107 wyj\u015bcie z sytuacji. Polska Komisja Likwidacyjna wprowadzi\u0142a s\u0105dy dora\u017ane, kt\u00f3re orzeka\u0142y wyroki \u015bmierci za rabunki i&nbsp; bandytyzm. W p\u00f3\u017aniejszych wspomnieniach Witos wiele pisa\u0142 o \u00f3wczesnych trudno\u015bciach w wyczerpanych wojn\u0105 i wzajemnymi wa\u015bniami miastach i wsiach kraju.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uznanie_Pilsudskiego_i_likwidacja_komisji\"><\/span>Uznanie Pi\u0142sudskiego i likwidacja komisji<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"568\" height=\"349\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-16.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9411\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-16.png 568w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-16-300x184.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 568px) 100vw, 568px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W listopadzie 1918 roku w Polsce powsta\u0142o jednocze\u015bnie kilka o\u015brodk\u00f3w politycznych, z kt\u00f3rych ka\u017cdy d\u0105\u017cy\u0142 do rz\u0105dzenia krajem. W Lublinie Ignacy Daszy\u0144ski utworzy\u0142 Tymczasowy Rz\u0105d Ludowy, jednak krakowska komisja nie kwapi\u0142a si\u0119 do uznania jego wiod\u0105cej roli. Wszystko zmieni\u0142o si\u0119, gdy 10 listopada do Warszawy powr\u00f3ci\u0142 J\u00f3zef Pi\u0142sudski, a nazajutrz przej\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 z r\u0105k Rady Regencyjnej. Komisja w Krakowie uzna\u0142a nowego przyw\u00f3dc\u0119 i spr\u00f3bowa\u0142a dzia\u0142a\u0107 ju\u017c w imieniu pa\u0144stwa, a nie jako odr\u0119bny o\u015brodek.<\/p>\n\n\n\n<p>Pi\u0142sudski nie zamierza\u0142 jednak dzieli\u0107 si\u0119 w\u0142adz\u0105. W styczniu 1919 roku podpisa\u0142 dekret o likwidacji komisji i jej po\u0142\u0105czeniu ze lwowskim Tymczasowym Komitetem Rz\u0105dz\u0105cym. Mia\u0142y one sprawowa\u0107 piecz\u0119 nad:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Galicj\u0105;\u00a0<\/li>\n\n\n\n<li>\u015al\u0105skiem Cieszy\u0144skim;\u00a0<\/li>\n\n\n\n<li>Spiszem;<\/li>\n\n\n\n<li>Oraw\u0105.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>W ten spos\u00f3b w marcu 1919 roku komisja zosta\u0142a ostatecznie zlikwidowana. Dzia\u0142acze ci pozostawili jednak trwa\u0142y \u015blad w historii, poniewa\u017c zjednoczyli si\u0142y w trudnych dla kraju chwilach i zrobili wszystko, co mo\u017cliwe, by Polska nie pogr\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 w ca\u0142kowitym chaosie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_pozostawil_Polsce_pierwszy_niepodlegly_rzad\"><\/span>Co pozostawi\u0142 Polsce pierwszy niepodleg\u0142y rz\u0105d?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"509\" height=\"340\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-17.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9414\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-17.png 509w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/10\/image-17-300x200.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 509px) 100vw, 509px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W pa\u017adzierniku 1918 roku nikt nie m\u00f3g\u0142 zagwarantowa\u0107, \u017ce po upadku Austro-W\u0119gier polskie ziemie szybko po\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w jedno pa\u0144stwo. W Krakowie postanowiono nie czeka\u0107, a\u017c kto\u015b zrobi to za nich. Wincenty Witos oraz inni <a href=\"https:\/\/wroclawyes.eu\/pl\/eternal\/biografia-prezydenta-jacka-sutryka-cenie-poczucie-humoru-i-umiejetnosc-dotrzymywania-slowa\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/wroclawyes.eu\/pl\/eternal\/biografia-prezydenta-jacka-sutryka-cenie-poczucie-humoru-i-umiejetnosc-dotrzymywania-slowa\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">politycy<\/a> powo\u0142ali struktur\u0119, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a kontrolowa\u0107 instytucje niezb\u0119dne do zarz\u0105dzania krajem. By\u0142o to przej\u015bcie od rozm\u00f3w o niepodleg\u0142o\u015bci do konkretnych czyn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Polska Komisja Likwidacyjna (Polska Komisja Likwidacyjna) nie zarz\u0105dza\u0142a ca\u0142\u0105 Polsk\u0105, ale pomog\u0142a stworzy\u0107 warunki do pracy jej rz\u0105du. Jej cz\u0142onkowie posiadali do\u015bwiadczenie walki parlamentarnej w Galicji i wiedzieli, jak powinna funkcjonowa\u0107 administracja. Wykorzystali t\u0119 wiedz\u0119, aby obali\u0107 w\u0142adz\u0119 zaborcz\u0105. Przekazuj\u0105c uprawnienia o\u015brodkowi og\u00f3lnopa\u0144stwowemu, pozostawili po sobie nie tylko deklaracj\u0119 polityczn\u0105, lecz tak\u017ce praktyczne do\u015bwiadczenie samorz\u0105dno\u015bci. W\u0142a\u015bnie dlatego historia pierwszego niepodleg\u0142ego rz\u0105du Polski jest tak wa\u017cna dla zrozumienia wydarze\u0144 z okresu, gdy kraj odbudowywa\u0142 swoj\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 i odwa\u017cnie walczy\u0142 o niezale\u017cno\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pod koniec pa\u017adziernika 1918 roku w Krakowie wci\u0105\u017c funkcjonowa\u0142a administracja austriacka, ale jej w\u0142adza ju\u017c si\u0119 chwia\u0142a. Polscy politycy nie zamierzali czeka\u0107, a\u017c imperium samo zdecyduje, komu przekaza\u0107 Galicj\u0119. Przygotowywali si\u0119 do przej\u0119cia zarz\u0105du, a Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 miastem, w kt\u00f3rym to si\u0119 uda\u0142o. Pierwszym niepodleg\u0142ym rz\u0105dem Polski sta\u0142a si\u0119 Polska Komisja Likwidacyjna (Polska Komisja [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":416,"featured_media":9418,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[500],"tags":[2252,2092,2101,3674,3294,2890,3847,3850,3849,3844,3848,3845,3851,3846,3676],"moimportance":[101,104],"motype":[494],"moformat":[93],"class_list":{"0":"post-9424","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-pro-polituky","8":"tag-galicja","9":"tag-historia-krakowa","10":"tag-historia-polski","11":"tag-ignacy-daszynski","12":"tag-jozef-pilsudski","13":"tag-krakow","14":"tag-odzyskanie-niepodleglosci","15":"tag-palac-wielopolskich","16":"tag-pierwszy-polski-rzad","17":"tag-polska-komisja-likwidacyjna","18":"tag-rok-1918","19":"tag-rozpad-austro-wegier","20":"tag-samorzadnosc","21":"tag-slask-cieszynski","22":"tag-wincenty-witos","23":"moimportance-golovna-novyna","24":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","25":"motype-eternal","26":"moformat-longrid-korotka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9424","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/416"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9424"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9424\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9425,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9424\/revisions\/9425"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9418"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9424"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=9424"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=9424"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=9424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}