{"id":9223,"date":"2026-07-13T19:39:58","date_gmt":"2026-07-13T17:39:58","guid":{"rendered":"https:\/\/krakowyes.eu\/?p=9223"},"modified":"2026-07-13T19:47:56","modified_gmt":"2026-07-13T17:47:56","slug":"krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku","title":{"rendered":"Krakowskie podziemie polityczne: jak dzia\u0142a\u0142 ruch oporu antykomunistycznego po 1945 roku"},"content":{"rendered":"\n<p>18 stycznia 1945 roku do Krakowa wkroczy\u0142y wojska radzieckie. Miasto ocala\u0142o, na Rynku G\u0142\u00f3wnym zn\u00f3w pojawili si\u0119 przechodnie, otworzy\u0142y si\u0119 sklepy, a mieszka\u0144cy powoli wracali do codzienno\u015bci. Mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce najgorsze min\u0119\u0142o. Jednak poczucie bezpiecze\u0144stwa okaza\u0142o si\u0119 z\u0142udne. Bardzo szybko sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce cho\u0107 okupacja hitlerowska dobieg\u0142a ko\u0144ca, to walka o przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski dopiero si\u0119 rozpoczyna, pisze <a href=\"http:\/\/krakowyes.eu\" data-type=\"link\" data-id=\"krakowyes.eu\">krakowyes.eu<\/a>. To w\u0142a\u015bnie w tych realiach narodzi\u0142a si\u0119 jedna z najwa\u017cniejszych struktur powojennego podziemia antykomunistycznego \u2013 krakowski oddzia\u0142 Zrzeszenia \u201eWolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107\u201d (WiN).&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_76 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a5660829bafd\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a5660829bafd\"  aria-label=\"Prze\u0142\u0105cznik\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Kiedy_walka_zeszla_do_podziemia\" >Kiedy walka zesz\u0142a do podziemia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Kiedy_podziemie_zmienilo_reguly_gry\" >Kiedy podziemie zmieni\u0142o regu\u0142y gry?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Nie_wszyscy_chwytali_za_bron\" >Nie wszyscy chwytali za bro\u0144<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Nie_tylko_walka_zbrojna_jak_stawialo_opor_Miasto_Krolow\" >Nie tylko walka zbrojna: jak stawia\u0142o op\u00f3r Miasto Kr\u00f3l\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Polowanie_na_krakowskie_podziemie\" >Polowanie na krakowskie podziemie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Fala_aresztowan_w_Krakowie\" >Fala aresztowa\u0144 w Krakowie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Montelupich_%E2%80%93_adres_paralizujacy_strachem\" >Montelupich \u2013 adres parali\u017cuj\u0105cy strachem<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Dlaczego_o_tym_oporze_zaczeto_mowic_tak_pozno\" >Dlaczego o tym oporze zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 tak p\u00f3\u017ano?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowskie-podziemie-polityczne-jak-dzialal-ruch-oporu-antykomunistycznego-po-1945-roku\/#Miejsca_ktore_wciaz_pamietaja_o_podziemiu\" >Miejsca, kt\u00f3re wci\u0105\u017c pami\u0119taj\u0105 o podziemiu<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Kiedy_walka_zeszla_do_podziemia\"><\/span>Kiedy walka zesz\u0142a do podziemia<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"512\" height=\"361\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-5.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9205\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-5.png 512w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-5-300x212.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W marcu 1945 roku NKWD aresztowa\u0142o 16 przyw\u00f3dc\u00f3w Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, kt\u00f3rych podst\u0119pem zwabiono na rzekome rozmowy do Pruszkowa. Ta wiadomo\u015b\u0107 b\u0142yskawicznie obieg\u0142a kraj. Dla by\u0142ych \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej w Krakowie oznacza\u0142o to jedno: <strong>nowa w\u0142adza nie zamierza i\u015b\u0107 na \u017cadne kompromisy<\/strong>. Mimo \u017ce polscy \u017co\u0142nierze przelewali krew w walce z hitlerowcami, z dnia na dzie\u0144 stali si\u0119 wrogami nowego systemu.<\/p>\n\n\n\n<p>To wydarzenie zapocz\u0105tkowa\u0142o g\u0142\u0119bokie zmiany w polskim ruchu oporu. W maju 1945 roku powsta\u0142a Delegatura Si\u0142 Zbrojnych na Kraj, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c 2 wrze\u015bnia zast\u0105pi\u0142o Zrzeszenie \u201eWolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107\u201d (WiN). O ile Armia Krajowa prowadzi\u0142a otwart\u0105 walk\u0119 zbrojn\u0105, o tyle WiN postawi\u0142 na dzia\u0142ania tajne. Miejsce akcji dywersyjnych i bitew zaj\u0119\u0142y <strong>konspiracyjne lokale oraz g\u0119sta sie\u0107 \u0142\u0105cznik\u00f3w i kurier\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Kiedy_podziemie_zmienilo_reguly_gry\"><\/span>Kiedy podziemie zmieni\u0142o regu\u0142y gry?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Jak wskazuje historyk Zdzis\u0142aw Zblewski, krakowskie struktury WiN skoncentrowa\u0142y si\u0119 na dzia\u0142aniach, kt\u00f3re dla przeci\u0119tnego przechodnia na ulicach miasta pozostawa\u0142y niewidoczne. To jednak w\u0142a\u015bnie ta praca najbardziej niepokoi\u0142a komunistyczny aparat bezpiecze\u0144stwa, poniewa\u017c konspiratorzy:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zbierali informacje o dzia\u0142aniach organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa;<\/li>\n\n\n\n<li>utrzymywali sta\u0142y kontakt z polsk\u0105 emigracj\u0105;<\/li>\n\n\n\n<li>drukowali i kolportowali niezale\u017cn\u0105 pras\u0119 oraz ulotki;<\/li>\n\n\n\n<li>nie\u015bli pomoc rodzinom os\u00f3b aresztowanych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ta cicha i systematyczna praca sprawi\u0142a, \u017ce Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 jednym z kluczowych o\u015brodk\u00f3w powojennego podziemia politycznego. <strong>Walka przenios\u0142a si\u0119 z le\u015bnych ost\u0119p\u00f3w do miejskich kamienic i tajnych drukarni<\/strong>, gdzie najmniejszy b\u0142\u0105d m\u00f3g\u0142 kosztowa\u0107 utrat\u0119 wolno\u015bci, a nawet \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nie_wszyscy_chwytali_za_bron\"><\/span>Nie wszyscy chwytali za bro\u0144<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"436\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-6.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9208\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-6.png 647w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-6-300x202.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Fot. Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 krakowian pr\u00f3bowa\u0142a stawia\u0107 op\u00f3r metodami legalnymi, anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) pod przyw\u00f3dztwem Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka. Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej by\u0142o ono najsilniejszym legalnym ugrupowaniem opozycyjnym, kt\u00f3re otwarcie domaga\u0142o si\u0119 wolnych wybor\u00f3w i suwerenno\u015bci Polski.<\/p>\n\n\n\n<p>Nadzieje na demokratyczne zmiany szybko jednak zgas\u0142y. Sfa\u0142szowane referendum z 30 czerwca 1946 roku oraz wybory parlamentarne z 19 stycznia 1947 roku dobitnie pokaza\u0142y, \u017ce <strong>w nowej Polsce nie ma ju\u017c miejsca na uczciw\u0105 rywalizacj\u0119 polityczn\u0105<\/strong>. Dzia\u0142acze PSL znale\u017ali si\u0119 na celowniku Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa (UB). Byli n\u0119kani przes\u0142uchaniami, aresztowaniami i zmuszani do wycofania si\u0119 z \u017cycia publicznego.<\/p>\n\n\n\n<p>Po tych wydarzeniach przeciwnicy narzuconego systemu stracili z\u0142udzenia. Wielu zdecydowa\u0142o si\u0119 na emigracj\u0119, inni ca\u0142kowicie wycofali si\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci publicznej, a spora cz\u0119\u015b\u0107 dawnych konspirator\u00f3w powr\u00f3ci\u0142a do g\u0142\u0119bokiego podziemia, zasilaj\u0105c krakowskie struktury WiN.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nie_tylko_walka_zbrojna_jak_stawialo_opor_Miasto_Krolow\"><\/span>Nie tylko walka zbrojna: jak stawia\u0142o op\u00f3r Miasto Kr\u00f3l\u00f3w<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>M\u00f3wi\u0105c o \u017co\u0142nierzach wykl\u0119tych, najcz\u0119\u015bciej wyobra\u017camy sobie partyzant\u00f3w w lasach. Krak\u00f3w rz\u0105dzi\u0142 si\u0119 jednak w\u0142asnymi prawami. Tutaj konspiratorzy \u017cyli i dzia\u0142ali w samym sercu miasta. Spotkania odbywa\u0142y si\u0119 w zwyk\u0142ych mieszkaniach, a \u0142\u0105cznicy niepostrze\u017cenie przenosili meldunki mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi punktami.<\/p>\n\n\n\n<p>Na po\u0142udnie od Krakowa, w rejonie My\u015blenic i Podhala, operowa\u0142y oddzia\u0142y J\u00f3zefa Kurasia \u201eOgnia\u201d. Ich dzia\u0142ania by\u0142y wymierzone przede wszystkim w:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>komunistyczny aparat w\u0142adzy;<\/li>\n\n\n\n<li>Milicj\u0119 Obywatelsk\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Cho\u0107 g\u0142\u00f3wnym obszarem dzia\u0142a\u0144 \u201eOgnia\u201d by\u0142o Podhale, blisko\u015b\u0107 uzbrojonego podziemia zmusza\u0142a komunistyczne w\u0142adze do zaostrzegania \u015brodk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa w samym Krakowie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Polowanie_na_krakowskie_podziemie\"><\/span>Polowanie na krakowskie podziemie<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"514\" height=\"474\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-7.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9211\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-7.png 514w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-7-300x277.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 514px) 100vw, 514px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Fot. J\u00f3zef Kura\u015b \u201eOgie\u0144\u201d<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Aktywno\u015b\u0107 podziemia prowokowa\u0142a reakcj\u0119 komunistycznej bezpieki, kt\u00f3ra bezustannie rozbudowywa\u0142a sie\u0107 agent\u00f3w. Celem UB by\u0142o ca\u0142kowite rozbicie struktur konspiracyjnych. <strong>Wystarczy\u0142o wpa\u015b\u0107 na trop jednego \u0142\u0105cznika<\/strong>, by w ci\u0105gu kilku tygodni aresztowa\u0107 dziesi\u0105tki os\u00f3b. W ten spos\u00f3b bezpieka krok po kroku likwidowa\u0142a kolejne kom\u00f3rki WiN w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n<p>Cho\u0107 J\u00f3zef Kura\u015b nie dowodzi\u0142 strukturami w samym mie\u015bcie, jego bezkompromisowa walka zmusza\u0142a komunist\u00f3w do wzmo\u017conej czujno\u015bci w ca\u0142ej Ma\u0142opolsce. Dla w\u0142adz najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem by\u0142y nie tyle same oddzia\u0142y le\u015bne, ile <strong>nieprzerwany przep\u0142yw informacji mi\u0119dzy miastem a prowincj\u0105<\/strong>. Mieszka\u0144cy Krakowa regularnie przekazywali meldunki i udzielali schronienia osobom \u015bciganym przez UB.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Fala_aresztowan_w_Krakowie\"><\/span>Fala aresztowa\u0144 w Krakowie<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Rok 1947 okaza\u0142 si\u0119 prze\u0142omowy dla ca\u0142ego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego w Polsce. Po sfa\u0142szowanych wyborach w\u0142adza przesta\u0142a kry\u0107 si\u0119 ze swoimi intencjami. Aparat represji ruszy\u0142 do bezpardonowej rozprawy z WiN-em. Fala aresztowa\u0144 uderzy\u0142a r\u00f3wnie\u017c w Krak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Historycy Maciej Korku\u0107 i Zdzis\u0142aw Zblewski wskazuj\u0105, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w latach 1947\u20131948 rozbito wi\u0119kszo\u015b\u0107 ma\u0142opolskich struktur Zrzeszenia.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Metody operacyjne Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa by\u0142y powtarzalne i niezwykle skuteczne:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zak\u0142adanie inwigilacji wok\u00f3\u0142 podejrzanych;<\/li>\n\n\n\n<li>wprowadzanie agent\u00f3w i prowokator\u00f3w do wewn\u0105trz struktur;<\/li>\n\n\n\n<li>przeprowadzanie skoordynowanych aresztowa\u0144 w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach miasta;<\/li>\n\n\n\n<li>przejmowanie archiw\u00f3w, maszyn do pisania i nielegalnych wydawnictw;<\/li>\n\n\n\n<li>wymuszanie zezna\u0144 podczas \u015bledztwa w celu uderzenia w kolejne osoby.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Dla cz\u0142onk\u00f3w podziemia oznacza\u0142o to egzystencj\u0119 w ci\u0105g\u0142ym strachu. <strong>Jedno nieostro\u017cne spotkanie, przypadkowy kontakt czy zostawiona kartka<\/strong> mog\u0142y sprowadzi\u0107 zgub\u0119 na ca\u0142\u0105 siatk\u0119 konspiracyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Montelupich_%E2%80%93_adres_paralizujacy_strachem\"><\/span>Montelupich \u2013 adres parali\u017cuj\u0105cy strachem<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"479\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9214\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-8.png 647w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-8-300x222.png 300w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-8-485x360.png 485w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Fot. Wi\u0119zienie przy ul. Montelupich<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Wielu aresztowanych nigdy nie opu\u015bci\u0142o mur\u00f3w wi\u0119zienia przy ulicy Montelupich. To tam trafiali dawni \u017co\u0142nierze AK, cz\u0142onkowie WiN, dzia\u0142acze PSL oraz wszyscy podejrzewani o nieprzychylno\u015b\u0107 wobec nowej w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n<p>W latach powojennych Montelupich sta\u0142o si\u0119 ponurym symbolem stalinowskiego terroru w Krakowie. Wi\u0119\u017ani\u00f3w poddawano tam okrutnym torturom, a wyroki s\u0105d\u00f3w wojskowych cz\u0119sto oznacza\u0142y wieloletnie wi\u0119zienie lub kar\u0119 \u015bmierci. Przez dekady temat ten by\u0142 tabu. Dopiero otwarcie archiw\u00f3w Instytutu Pami\u0119ci Narodowej (IPN) pozwoli\u0142o historykom <strong>odtworzy\u0107 skal\u0119 represji i przywr\u00f3ci\u0107 pami\u0119\u0107 o ludziach<\/strong>, kt\u00f3rych system komunistyczny pr\u00f3bowa\u0142 skaza\u0107 na zapomnienie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dlaczego_o_tym_oporze_zaczeto_mowic_tak_pozno\"><\/span>Dlaczego o tym oporze zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 tak p\u00f3\u017ano?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Do pocz\u0105tku lat 50. wszelkie informacje o zorganizowanym oporze w Krakowie zosta\u0142y brutalnie wymazane z przestrzeni publicznej. Oficjalna propaganda komunistyczna pi\u0119tnowa\u0142a walcz\u0105cych o woln\u0105 Polsk\u0119 jako \u201ebandyt\u00f3w\u201d i \u201ezaplutych kar\u0142\u00f3w reakcji\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Dopiero upadek komunizmu otworzy\u0142 badaczom dost\u0119p do tajnych dot\u0105d archiw\u00f3w. Dzi\u0119ki pracy historyk\u00f3w IPN, w tym Zdzis\u0142awa Zblewskiego i Macieja Korkucia, uda\u0142o si\u0119:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zrekonstruowa\u0107 histori\u0119 krakowskich struktur WiN;<\/li>\n\n\n\n<li>pozna\u0107 tragiczne losy represjonowanych;<\/li>\n\n\n\n<li>ukaza\u0107 bezwzgl\u0119dne mechanizmy dzia\u0142ania aparatu bezpiecze\u0144stwa.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Dokumenty historyczne jasno dowodz\u0105, \u017ce powojenny op\u00f3r w Krakowie nie przetrwa\u0142by bez zaanga\u017cowania setek zwyk\u0142ych ludzi. Tworzyli go \u0142\u0105cznicy, drukarze, studenci oraz rodziny aresztowanych, bez kt\u00f3rych po\u015bwi\u0119cenia dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemia by\u0142aby niemo\u017cliwa.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Miejsca_ktore_wciaz_pamietaja_o_podziemiu\"><\/span>Miejsca, kt\u00f3re wci\u0105\u017c pami\u0119taj\u0105 o podziemiu<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"598\" height=\"540\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-9.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9217\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-9.png 598w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2026\/07\/image-9-300x271.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 598px) 100vw, 598px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Fot. Cmentarz Rakowicki<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>O dramatycznej historii WiN w Krakowie przypominaj\u0105 dzi\u015b nie tylko zakurzone akta i wspomnienia o <a href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/wyzwolenie-lodzi-spod-okupacji-niemieckiej-i-pierwsze-lata-powojenne-jak-to-sie-stalo\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/wyzwolenie-lodzi-spod-okupacji-niemieckiej-i-pierwsze-lata-powojenne-jak-to-sie-stalo\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">sowieckiej okupacji<\/a>. Na mapie miasta wci\u0105\u017c istniej\u0105 punkty, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 symbolami tamtego oporu:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>wi\u0119zienie przy ul. Montelupich, \u015bwiadek cierpienia setek wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych;<\/li>\n\n\n\n<li>Cmentarz Rakowicki, na kt\u00f3rym spoczywaj\u0105 ofiary komunistycznego terroru;<\/li>\n\n\n\n<li>wystawy Instytutu Pami\u0119ci Narodowej po\u015bwi\u0119cone powojennemu podziemiu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie tury\u015bci ch\u0119tnie fotografuj\u0105 Rynek G\u0142\u00f3wny, spaceruj\u0105 ulic\u0105 Grodzk\u0105 czy mijaj\u0105 mury Montelupich. Ma\u0142o kto z nich zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce po 1945 roku w tych miejscach wa\u017cy\u0142y si\u0119 losy ludzi, kt\u00f3rzy odrzucili narzucon\u0105 w\u0142adz\u0119. Cho\u0107 nie zdo\u0142ali odwr\u00f3ci\u0107 biegu historii, pozostawili po sobie niezwykle wa\u017cne przes\u0142anie \u2013 przypomnienie, \u017ce <strong>nawet koniec wojny nie zawsze przynosi upragnion\u0105 wolno\u015b\u0107<\/strong>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>18 stycznia 1945 roku do Krakowa wkroczy\u0142y wojska radzieckie. Miasto ocala\u0142o, na Rynku G\u0142\u00f3wnym zn\u00f3w pojawili si\u0119 przechodnie, otworzy\u0142y si\u0119 sklepy, a mieszka\u0144cy powoli wracali do codzienno\u015bci. Mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce najgorsze min\u0119\u0142o. Jednak poczucie bezpiecze\u0144stwa okaza\u0142o si\u0119 z\u0142udne. Bardzo szybko sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce cho\u0107 okupacja hitlerowska dobieg\u0142a ko\u0144ca, to walka o przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":397,"featured_media":9203,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[500],"tags":[3649,2092,3650,3651,3640,3642,2888,3641,3647,3639,3460,3652,3083,3653],"moimportance":[101,104],"motype":[494],"moformat":[93],"class_list":{"0":"post-9223","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-pro-polituky","8":"tag-armia-krajowa-pl","9":"tag-historia-krakowa","10":"tag-instytut-pamieci-narodowej-pl","11":"tag-jozef-kuras-pl","12":"tag-okupacja-sowiecka","13":"tag-podziemie-antykomunistyczne","14":"tag-powojenny-krakow","15":"tag-proces-szesnastu","16":"tag-represje-stalinowskie","17":"tag-stanislaw-mikolajczyk","18":"tag-wiezienie-montelupich","19":"tag-win-w-krakowie-pl","20":"tag-wolnosc-i-niezawislosc","21":"tag-zolnierze-wykleci-pl","22":"moimportance-golovna-novyna","23":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","24":"motype-eternal","25":"moformat-longrid-korotka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9223","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/397"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9223"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9223\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9224,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9223\/revisions\/9224"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9203"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9223"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9223"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9223"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=9223"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=9223"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=9223"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}