{"id":8275,"date":"2025-09-10T22:23:13","date_gmt":"2025-09-10T20:23:13","guid":{"rendered":"https:\/\/krakowyes.eu\/?p=8275"},"modified":"2025-09-10T22:28:37","modified_gmt":"2025-09-10T20:28:37","slug":"krakowska-szkola-trzezwej-kalkulacji-stanczycy-i-ich-partia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowska-szkola-trzezwej-kalkulacji-stanczycy-i-ich-partia","title":{"rendered":"Krakowska szko\u0142a trze\u017awej kalkulacji \u2013 sta\u0144czycy i ich partia"},"content":{"rendered":"\n<p>Krakowscy konserwaty\u015bci z ko\u0144ca XIX wieku, znani jako sta\u0144czycy, przez d\u0142ugi czas pozostawali w polskiej \u015bwiadomo\u015bci historycznymi \u201eczarnymi charakterami\u201d. Oceniano ich jako bezmy\u015blnych s\u0142u\u017calc\u00f3w tronu austro-w\u0119gierskiego, a ten obraz utrwali\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki s\u0142ynnemu \u201eWeselu\u201d Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego. W rzeczywisto\u015bci wygl\u0105da\u0142o to zupe\u0142nie inaczej. Sta\u0144czycy doskonale rozegrali swoj\u0105 parti\u0119 na politycznej szachownicy Galicji: wykorzystali autonomi\u0119 jako narz\u0119dzie i wywalczyli dla Polak\u00f3w wiele przywilej\u00f3w. By\u0142a to zimna strategia, w kt\u00f3rej liczy\u0142y si\u0119 nie wznios\u0142e has\u0142a, lecz konkretne zdobycze. Ich taktyka by\u0142a prosta: nie traci\u0107 si\u0142 w kolejnych romantycznych zrywach, lecz zmusza\u0107 system do pracy na w\u0142asn\u0105 korzy\u015b\u0107, jak podaje portal <a href=\"http:\/\/krakowyes.eu\">krakowyes.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_76 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a65d8bb74de2\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a65d8bb74de2\"  aria-label=\"Prze\u0142\u0105cznik\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowska-szkola-trzezwej-kalkulacji-stanczycy-i-ich-partia\/#Polityka_bez_zludzen\" >Polityka bez z\u0142udze\u0144<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowska-szkola-trzezwej-kalkulacji-stanczycy-i-ich-partia\/#Od_blazna_do_stratega\" >Od b\u0142azna do stratega<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowska-szkola-trzezwej-kalkulacji-stanczycy-i-ich-partia\/#Pragmatycy_wsrod_romantykow\" >Pragmatycy w\u015br\u00f3d romantyk\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowska-szkola-trzezwej-kalkulacji-stanczycy-i-ich-partia\/#Polska_lojalnosc_wobec_Wiednia\" >Polska lojalno\u015b\u0107 wobec Wiednia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowska-szkola-trzezwej-kalkulacji-stanczycy-i-ich-partia\/#Ostatnia_gra_stanczykow\" >Ostatnia gra sta\u0144czyk\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/eternal\/krakowska-szkola-trzezwej-kalkulacji-stanczycy-i-ich-partia\/#Stanczycy_przeciwko_mitom\" >Sta\u0144czycy przeciwko mitom<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Polityka_bez_zludzen\"><\/span>Polityka bez z\u0142udze\u0144<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"457\" height=\"567\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-17.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8235\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-17.png 457w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-17-242x300.png 242w\" sizes=\"auto, (max-width: 457px) 100vw, 457px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Zdj\u0119cie: Stanis\u0142aw Tarnowski<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Historia polskich pr\u00f3b znalezienia w\u0142asnego miejsca mi\u0119dzy imperiami zawsze przypomina\u0142a chodzenie po linie: to balans mi\u0119dzy lojalno\u015bci\u0105 wobec obcej w\u0142adzy a d\u0105\u017ceniem do wywalczenia swojego. W tej chwiejnej przestrzeni rodzi\u0142 si\u0119 polski nar\u00f3d, i w\u0142a\u015bnie tam k\u0142adziono podwaliny pod przysz\u0142e odrodzenie pa\u0144stwowo\u015bci. W\u015br\u00f3d wszystkich \u015brodowisk Galicji pod panowaniem austriackim, szczeg\u00f3lnie wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 ob\u00f3z konserwatywny z Krakowa \u2013 s\u0142ynni sta\u0144czycy, kt\u00f3rzy przekszta\u0142cili ten region w \u201epolski Piemont\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Lw\u00f3w i Krak\u00f3w w drugiej po\u0142owie XIX i na pocz\u0105tku XX wieku sta\u0142y si\u0119 dwoma biegunami Galicji. Lw\u00f3w, jako stolica kraju, zyskiwa\u0142 status wielokulturowej metropolii ze wszystkimi jej sprzeczno\u015bciami. Krak\u00f3w natomiast, \u015bci\u015bni\u0119ty fortyfikacjami wojskowymi i pozbawiony przestrzeni na rozw\u00f3j, pozostawa\u0142 kameralnym, lecz zawzi\u0119tym \u201esercem polsko\u015bci\u201d. I w\u0142a\u015bnie ta koncentracja polskiego ducha, wzmocniona autorytetem <a href=\"https:\/\/krakow1.one\/uk\/eternal\/yagellonskyj-universytet-u-krakovi-odyn-iz-najstarishyh-navchalnyh-zakladiv-yevropy-1941\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego<\/a>, uczyni\u0142a miasto o\u015brodkiem konserwatyzmu. Historyk Stanis\u0142aw Estreicher zauwa\u017ca\u0142, \u017ce Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych miejsc w Polsce, gdzie przechowywano wiedz\u0119 o przesz\u0142o\u015bci i kultywowano dawne obyczaje.<\/p>\n\n\n\n<p>Kim byli sta\u0144czycy? Paradoksalnie, ich ruch za\u0142o\u017cyli byli uczestnicy powstania 1863 roku \u2013 J\u00f3zef Szujski, Stanis\u0142aw Tarnowski, Stanis\u0142aw Ko\u017amian i Ludwik Wodzicki. W 1866 roku za\u0142o\u017cyli konserwatywne czasopismo \u201ePrzegl\u0105d Polski\u201d, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 pierwszym instytucjonalnym krokiem w kierunku uformowania si\u0119 ich \u015brodowiska. Wkr\u00f3tce potem po\u0142o\u017cyli te\u017c podwaliny pod krakowsk\u0105 szko\u0142\u0119 historyczn\u0105. Swoj\u0105 nazw\u0119 grupa zawdzi\u0119cza satyrycznemu pamfletowi \u201eTeka Sta\u0144czyka\u201d, opublikowanemu w 1869 roku na \u0142amach \u201ePrzegl\u0105du Polskiego\u201d.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Od_blazna_do_stratega\"><\/span>Od b\u0142azna do stratega<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"374\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-18.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8238\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-18.png 647w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-18-300x173.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Zdj\u0119cie: obraz Jana Matejki \u201eSta\u0144czyk na dworze kr\u00f3lowej Bony po utracie Smole\u0144ska\u201d<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Nazwa sta\u0142a si\u0119 symboliczna. B\u0142azen na dworze polskich kr\u00f3l\u00f3w z XVI wieku, Sta\u0144czyk, zapisa\u0142 si\u0119 w pami\u0119ci Polak\u00f3w jako posta\u0107, kt\u00f3ra mia\u0142a odwag\u0119 wypowiada\u0107 niewygodne prawdy \u2013 z ironi\u0105, ale bez strachu. Sta\u0144czycy z XIX wieku przej\u0119li t\u0119 rol\u0119. Ich teksty, w tym programowa broszura Szujskiego \u201eKilka prawd z naszego przesz\u0142ego \u017cycia\u201d z 1866 roku czy pamflety z \u201eTeki Sta\u0144czyka\u201d, opublikowane w 1870 roku, atakowa\u0142y iluzje i zromantyzowane recepty na polityk\u0119, kt\u00f3re dominowa\u0142y w\u00f3wczas w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n<p>Satyryczna forma okaza\u0142a si\u0119 doskona\u0142ym wyborem: galicyjska publiczno\u015b\u0107 nie mog\u0142a przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie, gdy z gazetowych \u0142am\u00f3w rzucano jej w twarz <strong>gorzk\u0105 prawd\u0119, zamaskowan\u0105 \u017cartem<\/strong>. Sta\u0144czycy grali w skomplikowan\u0105 gr\u0119: wy\u015bmiewali popularne, ale nieskuteczne metody, w zamian proponuj\u0105c pragmatyzm i ch\u0142odn\u0105 kalkulacj\u0119. I cho\u0107 ta postawa nie zawsze podoba\u0142a si\u0119 ich wsp\u00f3\u0142czesnym, to w\u0142a\u015bnie ona uczyni\u0142a z Krakowa laboratorium my\u015bli politycznej, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142a na losy polskiego projektu narodowego.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pragmatycy_wsrod_romantykow\"><\/span>Pragmatycy w\u015br\u00f3d romantyk\u00f3w<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"501\" height=\"533\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-19.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8241\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-19.png 501w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-19-282x300.png 282w\" sizes=\"auto, (max-width: 501px) 100vw, 501px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Zdj\u0119cie: J\u00f3zef Szujski<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Krakowscy sta\u0144czycy pojawili si\u0119 na scenie politycznej jako grupa celnych satyryk\u00f3w, kt\u00f3rzy uderzali na oba fronty. Wy\u015bmiewali gloryfikowanie powsta\u0144czych tradycji, patetyczne manifestacje z g\u0142o\u015bnymi, ale oderwanymi od rzeczywisto\u015bci has\u0142ami i powszechn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do teorii bez jakiejkolwiek praktyki. Jednocze\u015bnie nie szcz\u0119dzili \u201eszpilek\u201d r\u00f3wnie\u017c przesadnym austriackim patriotom \u2013 tym, kt\u00f3rzy ich zdaniem zbyt gorliwie k\u0142aniali si\u0119 Wiedniowi. W tym ironicznym ataku szczeg\u00f3lnie obrywa\u0142o si\u0119 hrabiemu Agenorowi Go\u0142uchowskiemu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ironia historii polega na tym, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Go\u0142uchowski sta\u0142 si\u0119 wzorem do na\u015bladowania dla samych sta\u0144czyk\u00f3w. Cz\u0142owiek, kt\u00f3rego oskar\u017cano o nadmiern\u0105 lojalno\u015b\u0107 wobec imperium, okaza\u0142 si\u0119 architektem galicyjskiej autonomii i jednym z najbardziej wp\u0142ywowych Polak\u00f3w w Wiedniu. Trzykrotnie sta\u0142 na czele gubernatorstwa kraju, a w 1859 roku podj\u0105\u0142 bezprecedensowy krok \u2013 zosta\u0142 ministrem spraw wewn\u0119trznych Austrii. To by\u0142 prze\u0142om: po raz pierwszy od czas\u00f3w Adama Czartoryskiego Polak otrzyma\u0142 tak wysokie stanowisko pa\u0144stwowe w obcej Rzeczypospolitej. Dla Go\u0142uchowskiego, a p\u00f3\u017aniej i dla sta\u0144czyk\u00f3w, to w\u0142a\u015bnie Austria sta\u0142a si\u0119 scen\u0105, na kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o przygotowywa\u0107 grunt pod przysz\u0142\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Nieprzypadkowo w Wiedniu nazywano go przyw\u00f3dc\u0105 Polak\u00f3w, a w Krakowie sta\u0142 si\u0119 on moralnym punktem odniesienia dla m\u0142odszych konserwatyst\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli rozczarowanie po kl\u0119sce powstania. Go\u0142uchowski przekonywa\u0142: tylko stopniowa i zimna wsp\u00f3\u0142praca z cesarzem Franciszkiem J\u00f3zefem da realne rezultaty. Historyk Waldemar \u0141azuga uzna\u0142, \u017ce to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki Go\u0142uchowskiemu Polacy weszli do kr\u0119gu najwa\u017cniejszych os\u00f3b w imperium.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Polska_lojalnosc_wobec_Wiednia\"><\/span>Polska lojalno\u015b\u0107 wobec Wiednia<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"447\" height=\"541\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-20.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8244\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-20.png 447w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-20-248x300.png 248w\" sizes=\"auto, (max-width: 447px) 100vw, 447px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Zdj\u0119cie: Julian Dunajewski<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Prze\u0142omowy moment nadszed\u0142 w latach 60. XIX wieku. Reformy da\u0142y Galicji autonomi\u0119 i w\u0142asny Sejm Krajowy \u2013 szans\u0119, kt\u00f3rej Polacy nie mieli od dziesi\u0119cioleci. I cho\u0107 wp\u0142ywy sta\u0144czyk\u00f3w dopiero si\u0119 rodzi\u0142y, w grudniu 1866 roku pos\u0142owie galicyjskiego sejmu wypowiedzieli s\u0142ynne zdanie: \u201ePrzy Tobie, Najja\u015bniejszy Panie, stoimy i sta\u0107 chcemy\u201d. Ten akt lojalno\u015bci by\u0142 sygna\u0142em dla Wiednia, \u017ce Polacy s\u0105 gotowi do konstruktywnej wsp\u00f3\u0142pracy.<\/p>\n\n\n\n<p>Zasiane przez krakowskich konserwatyst\u00f3w idee pad\u0142y na podatny grunt. Koncepcja \u201epracy organicznej\u201d \u2013 codziennego, praktycznego budowania w\u0142asnych instytucji zamiast krwawych powsta\u0144 \u2013 szybko sta\u0142a si\u0119 dominuj\u0105ca. Sta\u0144czycy zyskali zaufanie cesarza, a wraz z nim \u2013 wa\u017cne stanowiska w administracji. W politycznej grze, gdzie romantycy przegrywali bitwy, pragmatycy z Krakowa zacz\u0119li zdobywa\u0107 realny wp\u0142yw.<\/p>\n\n\n\n<p>W latach 70. XIX wieku krakowscy konserwaty\u015bci pewnie zakorzenili si\u0119 w polityce galicyjskiej, a ju\u017c w latach 80. osi\u0105gn\u0119li szczyt wp\u0142yw\u00f3w. \u017badna inna si\u0142a polityczna nie by\u0142a w stanie wyprze\u0107 galicyjskich sta\u0144czyk\u00f3w z dominuj\u0105cych pozycji. Sta\u0144czycy prze\u0142o\u017cyli swoje idee na praktyk\u0119: koncepcja \u201epracy organicznej\u201d o\u017cy\u0142a w codziennej polityce. Rezultat by\u0142 uderzaj\u0105cy \u2013 Galicja przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w faktycznie polsk\u0105 prowincj\u0119 narodow\u0105 z szerok\u0105 autonomi\u0105, gdzie <strong>j\u0119zyk polski, kultura i tradycja polityczna dominowa\u0142y bezsprzecznie<\/strong>. By\u0142 to unikalny przypadek \u2013 Polacy w Prusach i Imperium Rosyjskim mogli jedynie marzy\u0107 o takich warunkach.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ostatnia_gra_stanczykow\"><\/span>Ostatnia gra sta\u0144czyk\u00f3w<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"516\" height=\"333\" src=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-21.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8247\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-21.png 516w, https:\/\/cdn.krakowyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2025\/09\/image-21-300x194.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 516px) 100vw, 516px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Jednak \u017cadna hegemonia polityczna nie trwa wiecznie. Pod koniec XIX wieku pozycja sta\u0144czyk\u00f3w zachwia\u0142a si\u0119. Da\u0142y o sobie zna\u0107 b\u0142\u0119dy i nowi konkurenci \u2013 przede wszystkim rosn\u0105ca w si\u0142\u0119 Narodowa Demokracja, kt\u00f3ra przyci\u0105ga\u0142a coraz wi\u0119cej zwolennik\u00f3w. Na pocz\u0105tku I wojny \u015bwiatowej konserwaty\u015bci pozostali wierni Austrii i nie widzieli innej drogi ni\u017c austriacka. Ale kiedy w listopadzie 1918 roku powsta\u0142a niepodleg\u0142a Polska, by\u0142o to dla nich zaskoczeniem. G\u0142\u0119bokie przywi\u0105zanie do Habsburg\u00f3w i legalistyczna ostro\u017cno\u015b\u0107 uniemo\u017cliwi\u0142y im podj\u0119cie zdecydowanych krok\u00f3w, w zwi\u0105zku z czym w Drugiej Rzeczypospolitej nie odgrywali ju\u017c pierwszej roli, pozostaj\u0105c na politycznym marginesie.<\/p>\n\n\n\n<p>Mimo wszystko, rzeczywisty obraz sta\u0144czyk\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 ra\u017c\u0105co od utartego stereotypu. Odrzucili \u201epolityk\u0119 uczu\u0107\u201d na rzecz ch\u0142odnego pragmatyzmu, i to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu najwi\u0119cej osi\u0105gn\u0119li dla Polak\u00f3w w czasach zabor\u00f3w. Gdy romantycy ponosili kl\u0119ski w zrywach powsta\u0144czych, konserwaty\u015bci krok po kroku budowali fundament polityczny. Ich osi\u0105gni\u0119cia znacznie wykracza\u0142y poza w\u0105sk\u0105 baz\u0119 spo\u0142eczn\u0105: wysokie stanowiska w administracji cesarskiej, rozszerzenie autonomii, a co najwa\u017cniejsze \u2013 ukszta\u0142towanie w Polakach poczucia pa\u0144stwowo\u015bci nawet bez w\u0142asnego pa\u0144stwa. Ten polityczny kapita\u0142 przyni\u00f3s\u0142 swoje dywidendy ju\u017c w niepodleg\u0142ej Polsce.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Stanczycy_przeciwko_mitom\"><\/span>Sta\u0144czycy przeciwko mitom<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Ci konserwaty\u015bci uczynili Krak\u00f3w nie tylko kulturalnym, ale i politycznym centrum polsko\u015bci w ramach monarchii Habsburg\u00f3w. W\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki ich wp\u0142ywom miasto sta\u0142o si\u0119 laboratorium my\u015bli konserwatywnej i strategii \u201epracy organicznej\u201d. Przekszta\u0142cili Krak\u00f3w w symbol polskiego pragmatyzmu: zamiast beznadziejnych powsta\u0144 \u2013 stopniowe budowanie instytucji, edukacji i kultury. W wyniku tych wysi\u0142k\u00f3w miasto umocni\u0142o sw\u00f3j status \u201eserca polskiego ducha\u201d, kt\u00f3ry przez wiele lat podtrzymywa\u0142 w Polakach ide\u0119 odrodzenia pa\u0144stwowo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Krakowscy konserwaty\u015bci z ko\u0144ca XIX wieku, znani jako sta\u0144czycy, przez d\u0142ugi czas pozostawali w polskiej \u015bwiadomo\u015bci historycznymi \u201eczarnymi charakterami\u201d. Oceniano ich jako bezmy\u015blnych s\u0142u\u017calc\u00f3w tronu austro-w\u0119gierskiego, a ten obraz utrwali\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki s\u0142ynnemu \u201eWeselu\u201d Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego. W rzeczywisto\u015bci wygl\u0105da\u0142o to zupe\u0142nie inaczej. Sta\u0144czycy doskonale rozegrali swoj\u0105 parti\u0119 na politycznej szachownicy Galicji: wykorzystali autonomi\u0119 jako narz\u0119dzie [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":400,"featured_media":8251,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[500],"tags":[3114,3120,2252,2101,3111,3117,3116,3112,2890,3113,3118,3110,3121,3115,3119],"moimportance":[104],"motype":[494],"moformat":[93],"class_list":{"0":"post-8275","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-pro-polituky","8":"tag-austria","9":"tag-austro-wegry","10":"tag-galicja","11":"tag-historia-polski","12":"tag-jan-matejko","13":"tag-jozef-szujski","14":"tag-konserwatysci","15":"tag-konserwatyzm","16":"tag-krakow","17":"tag-polityka","18":"tag-romantyzm","19":"tag-stanczycy","20":"tag-stanislaw-tarnowski","21":"tag-stanislaw-wyspianski","22":"tag-wesele","23":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","24":"motype-eternal","25":"moformat-longrid-korotka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/400"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8275"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8276,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8275\/revisions\/8276"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8275"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=8275"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=8275"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakowyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=8275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}